اسلام ہک توحیدی (monotheistic) مذہب اے جیہڑا اللہ دی طرفوں آخری رسول تے نبی، محمد بن عبد اللہ بن عبد المطلبﷺ دے ذریعے انساناں تک پہنچائی گئی چھیکڑی الہامی کتاب قرآن مجید دی تعلیمات تے قائم ہے۔

World Muslim population by percentage (Pew Research Center, 2014).
نبیؐ دا روضہ، مدینہ منورہ

اسلام دے مڈھلے رکنلکھو

 
اللہ دے ناں دا ہک نمونہ
  1. کلمہ طیبہ
  2. نماز
  3. روزہ: مسلمان رمضان دے مہینے وچ روزے رکھیندن
  4. زکات: سال پورا تھیوݨ تے مال وچوں غریباں تے مستحقاں دی مدد کرݨ کوں زکات اہدن۔
  5. حج: حیثیت آلے تے مکہ دا حج فرض ہے۔

اسلام دے فرقےلکھو

١. اہلِ سُنّت(سُنّی)لکھو

اہلسنت و الجماعت (أهل السنة والجماعة) مسلماناں وچ پیدا تھیوݨ والے ݙو وݙے فرقیاں وچوں ہک فرقہ ہے تے ایں فرقے دے پیروکاراں کوں عام الفاظ وچ سنی وی آکھا ویندے۔مسلماناں دی ٨٥‍‌٪ اکثریت اہں فرقے نال تعلق رکھدی ہے۔ اہل سنت او لوگ ہن جیہڑے خدا تے اس دے رسولؐ دی اطاعت تے ایمان رکھدے ہن۔ تمام صحابہ کرام کوں احترام تے عزت دی نگاہ نال ݙیکھدن ۔ انہاں دے نزدیک سب صحابی بالخصوص خلفائے راشدین برحق ہن۔ تے انہاں دا زمانہ ملت اسلامیہ دا بہترین تے درخشاں دور ہے۔ انہاں دے نزدیک خلافت تے ہر مومن فائز تھی سڳدا ہے بشرطیکہ او اس دا اہل ہووے۔ انہاں دے نزدیک خلیفہ جمہور دی رائے نال منتخب تھیوݨاں چاہیدا اے۔ او خدا دی طرفوں مامور نہیں تھیندا، او خلافت دے موروثی نظریے کوں وی تسلیم نہیں کریندے۔ انہاں دے نزدیک ابوبکر صدیق صحابہ وچ فضیلت دا درجہ رکھدے ہن۔ تے ول خلافت دی ترتیب نال حضرت عمر فاروق، حضرت عثمان تے حضرت علی بن ابی طالب تے آخری خلیفہ راشد امام حسن بن علی افضل ہن. خاندان اہل بیت کوں وی سنی بڑی احترام و عقیدت دی نگاہ نال ݙیکھدن۔ سنی عقیدہ دے مطابق سوائے پیغمبراں دے کوئی انسان معصوم نہیں۔ اے اسلامی فرقہ مذہب وچ اعتدال تے میانہ روی تے زور ݙیندا ہے۔ جیویں کہ ابتدائیہ وچ مذکور تھیا کہ اہل السنت و الجماعت انہاں تمام افراد کوں آکھا ویندا ہے کہ جیہڑے محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دی سنت تے عمل کریندے ہوون تے صحابہ کرام دا احترام کریندے ہوون. اس ناں دی وجہ تسمیہ انہاں دے ناں توں وی ظاہر ہے کہ اہل سنت آکھݨ دی وجہ تاں اے ہے کہ اے اپݨے آپ کوں سنت تے چلݨ والا منیندن تے جماعت آکھݨ دی وجہ اے ہے کہ انہاں دے مطابق اے او لوگ ہن جیہڑے حق (سچائی) تے جمع تھئے تے تفرقات وچ نہیں پئے۔

سنی فرقے دی ابتدالکھو

اج اکیہویں صدی دی ابتدا تے مسلماناں وچ تفرقہ بازی دے ابتدا ہوئے قریب قریب 1400 سال توں زیادہ تھی گئے ہن۔ ۔ 632ء وچ محمد رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دی وفات توں شروع تھیوݨ والی مسلماناں دی تفرقہ بازی دی ایں داستان کوں اگر پیچیدہ تاریخی و معاشرتی وجوہات و واقعات دی طوالت توں صرف نظر کر تے مختصر بیان کرݨ دی کوشش کیتی ونجے تاں اے اکھیج سڳدے کہ مسلماناں دے درمیان أهل السنة والجماعة یعنی سنی تے الشيعة الامامية الاثنا العشرية یعنی شیعہ تفرقے دی تشکیل دا آغاز نفسیاتی طور تے، حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دی وفات دے بعد آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے جانشین تے امت کیتے خلیفہ دا تعین کرݨ دے وقت تھی چکا ہئی۔ اس انتخاب تے جنہاں لوگاں دا خیال ہئی کہ چونکہ خود محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے کہیں جانشین دی جانب اشارہ نہیں کیتا اس واسطے جو وی متقی تے کامل مومن ہووے او خلیفہ بݨ سڳدے ، محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے ہک ساتھی تے انہاں دی تعلیمات تے عمل کرݨ والے ابو بکر دے حق وچ فیصلہ تھیا تے 632ء تا 634ء دی مدت کیتے او خلیفہ رہے، ایں عمل تے عمل پیرا تھیوݨ والیاں دی نسبت نال ایں گروہ یا فرقے کوں اہل السنۃ یا سنی آکھا گیا۔

خلافت راشدہ دا اختتاملکھو

کوئی ستویں صدی دے درمیان توں امت محمدی صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم وچ ہک پرتشدد تے افراتفری دا دور شروع تھیا جس دی شدت و تمازت عثمان غنی، خلیفہ سوم دی شہادت تے اپݨے عروج تے پہنچی. ہݨ خلافت راشدہ دا اختتام قریب قریب ہئی کہ جݙݨ علی بن ابی طالب خلیفہ دے منصب تے آئے (656ء تا 661ء)۔ لوگ فتنۂ مقتلِ عثمان تے نالاں ہن تے علی بن ابی طالب تے شدید دباؤ انہاں دے قاتلاں دی گرفتاری کیتے پیندے پے ہن جس وچ ناکامی دا ہک خمیازہ امت کوں 656ء وچ اواخر وچ جنگ جمل دی صورت وچ ݙیکھݨ نصیب تھیا. ول حضرت عائشہ دے حامیاں دی شکست دے بعد دمشق دے حاکم امیر معاویہ نے علی بن ابی طالب دی بیعت توں انکار تے عثمان غنی دے قصاص دا مطالبہ کر ݙتا، فیصلے کیتے میدان جنگ چݨا گیا تے 657ء وچ جنگ صفین دا واقعہ تھیا جس وچ علی بن ابی طالب کو فتح نہ تھئی۔ معاویہ دی حاکمیت مصر، حجاز تے یمن دے علاقیاں تے قائم تھی گئی۔ 661ء وچ عبد الرحمن بن ملجم دی تلوار دے حملے وچ خلیفہ راشد چہارم علی بن ابی طالب رضی اللہ عنہ شہید تھی ڳئے۔ اتھوں، حضرت علی بن ابی طالب دے حامیاں تے ابتدائی سنی تاریخداناں کے مطابق، آخری خلیفہ راشد حضرت امام حسن ابن علی دا عہد شروع تھیا۔

 
عالمِ اسلام وچ اہلِ سنت دی قدیم نمائندہ درسگاہ، الازہر یونیورسٹی، قاہرہ، مصر
 
جامعہ بنی امیہ دمشق، شام
 
جامعہ بنی امیہ دمشق، شام
 
جامعہ بنی امیہ دمشق، شام
 
جامع اموی دمشق
 
اہلِ سنت درسگاہ، جامع کیرون

٢. خوارج تے انہاں دے فرقےلکھو

٣. شیعہ تے ایندے فرقےلکھو

٤. مرجیہلکھو

٥.باطنی فرقےلکھو

انہاں فرقیاں وچ ہک چیز مشترک اے کہ اے ختم نبوت دے قائل نی ہوندے تے نبوت دا دعوٰی انہاں دے نزدیک معمولی چیز اے. اس واسطے علماء اہل سنت تے اہل تشیع دے نزدیک اسلام دے دائرے وچ نی آندے. مگر انہاں دا تعلق اسلامی دنیا نال اے اس واسطے انہاں دا جائزہ ضروری اے. اے تمام فرقے درج ذیل ہن: -

اگرچہ بہائی وی انہاں عقائد دے حامل ہن مگر او اسلام نال اپݨے کہیں وی قسم دے تعلق توں انکار کریندن اس واسطے او الگ مذہب دی حیثیت رکھدن تے زندیق دے زمرہ وچ نی آندے.

فقۂِ اسلامیلکھو

اسلامی فقہ دے مطابق کفر دے مدارجلکھو

فقۂ اسلامی وچ کفر و منافقت کوں درج ذیل مدارج وچ تقسیم کیتا ویندا اے جیندا دارومدار عقائد، رویہ، تاریخ تے اسلامی مقدسات بارے نظریات تے ہے.

اہلِ کتابلکھو

عیسائی تے یہودی مذاہب نال تعلق رکھݨ والے، اہلِ کتاب سݙیندن. انہاں دے حقوق باقی غیر مسلماں توں ودھ ہن. یعنی انہاں دا ذبیحہ حلال اے تے مسلم مرد اہل کتاب عورت نال نکاح وی کر سڳدے.

غیر مسلملکھو

اسلام دے علاوہ بدھ مت، ہندومت، سکھ مت تے دیگر تمام مذاہب کوں منݨ والیاں کوں، جیہڑے خدا دے تصور تے متفق ہن، غیر مسلم آکھیا ویندے.

کافرلکھو

خدا دے وجود دے انکار کرݨ والے کوں کافر یا دہریہ آکھیا ویندے. دنیا وچ معقول تعداد دہریہ نظریہ رکھݨ والیاں دی موجود اے. اسلام وچ انہاں کوں تبلیغ دے ذریعے سمجھاوݨ تے قائل کرݨ دا حکم اے.

مشرکلکھو

اللہ تعالٰی دے علاوہ کسے ݙوجھے کوں خدا یا اوندا پتر یا دھی منݨ والا مشرک سݙیندا اے.

منافقلکھو

اگر کوئی فرد یا گروہ بظاہر پکا مسلم ہووے مگر اندروں اسلامی نظریات تے نظام کوں فرسودہ تے غلط سمجھدا ہووے تے اوندے مقابلے وچ دنیا دے دیگر الحادی نظاماں دا حامی ہووے تے انہاں دا مددگار ہووے یا حقوق العباد وچ خود غرضی، جھوٹ، خیانت، رشوت، قطع رحمی، ناپ تول وچ کمی، غیبت، بہتان تراشی، دل آزاری، ظلم و تشدد، فحاشی، چوری، ݙاکا، مذہبی تے مسلکی تعصب، حق تلفی، دھوکہ بازی تے مکاری کوں اپݨے واسطے درست سمجھدا ہووے یا اے سارے یا انہاں وچوں کسے ہک یا چند گناہواں دا مرتکب تھیندا ہووے، منافق دے زمرہ وچ آندے.

مرتدّلکھو

اگر کوئی مسلمان جیہڑا کہ وراثتی مسلم ہووے یا نو مسلم، اپݨا دین اسلام چھوڑ ݙیوے تاں اونکوں مرتد آکھیا ویندا اے. فقہاء دے نزدیک ایندی سزا موت اے مگرصرف اسلامی خلافت کوں اے اختیار اے.

زندیقلکھو

اگر کوئی شخص یا گروہ اسلام دا حصہ ہوندے ہوئے سیاسی، مذہبی و سماجی فوائد تاں اسلام دے حاصل کرے تے اپݨے تے لیبل وی اسلام دا لاوے مگر اوندے عقائد اسلام دے بنیادی ضروریات توں متصادم ہوون خاص طور تے ختم نبوت دے حوالے نال مشکوک عقیدہ رکھدا ہووے یا انبیاءؑ و مرسلینؑ یا اللہ دا گستاخ تے بے ادب ہووے ، تے او اسلام کوں سیاسی و سماجی نقصان پہنچیندا ہووے تاں اوں گروہ یا فرد کوں سنی و شیعہ فقہ دی رو نال زندیق آکھیا ویندا اے. دور جدید وچ مندرجہ ذیل مذہبی گروہ جیہڑے اگرچہ خود کوں اسلام نال وابستہ ثابت کرݨ دی کوشش کریندن، مگر او اپݨے عقائد، مقاصد، سرگرمیاں تے مخصوص تاریخ رکھݨ دے پاروں زندیق دے دائرہ کار وچ آندن.اسلامی خلافت کول انہاں نال جہاد دا اختیار ہوندے.زندیق فرقیاں تے گروہاں دی تفصیل فرقیاں دے آرٹیکل وچ موجود اے.


ٻاہرلے جوڑلکھو

حوالےلکھو